MOLE KSIĄŻKOWE

Porażka derwisza: „Amerykański derwisz” Ayada Akhtara

Amerykański derwisz to opowieść o porażce: kobiet, które walczą o niezależność wbrew normom kulturowym, chłopca pragnącego zapewnić Raj sobie i swoim rodzicom, muzułmanina marzącego o życiu wolnym od przestarzałych nakazów religijnych.

Dziesięcioletni Hayat Shah to urodzony w Stanach Zjednoczonych Pakistańczyk. Ojciec chłopca jest znanym lekarzem, matka zajmuje się domem. Życie Hayata oscyluje między wiecznie nieobecnym ojcem, a nieszczęśliwą matką, która nie szczędzi synowi szczegółów ze swego małżeńskiego pożycia. Hayat nigdy nie był w kraju swoich przodków, i kojarzy go raczej z ulubionymi przysmakami przyrządzanymi przez matkę, niż z ojczyzną. Jego wiedza o religii jest równie skąpa, chłopiec nie zna nawet podstawowych modlitw i opowieści koranicznych. Państwo Shah żyją z dala od muzułmańskiej społeczności w Milwaukee, głównie za sprawą ojca rodziny, który większość muzułmanów uważa za zacofanym idiotów. Matka jest natomiast zbyt zajęta swoim nieudanym małżeństwem i zdradami męża, żeby zadbać o religijną edukację syna. Muneer chce zresztą wychować Hayata na mężczyznę, który wbrew muzułmańskiej tradycji szanuje kobiety i dba o nie. Wszystko zmienia się wraz z przybyciem do domu Shahów kuzynki Muneer – Miny. Tę piękną i inteligentną kobietę porzucił mąż, grożąc odebraniem jej syna. Rodzice Miny chcą jak najszybciej ponownie wydać ją za mąż, nie licząc się z jej pragnieniami i potrzebami. Jedyną szansą, by kobieta mogła prowadzić takie życie, na jakie zasługuje dzięki swej inteligencji i oczytaniu, jest wyjazd z Pakistanu. Mina znajduje schronienie w domu kuzynki, wnosząc w życie całej rodziny rzadko goszczące tam dotąd radość i śmiech. Ale i religijne tradycje islamu. Piękna ciotka fascynuje Hayata, który szybko poddaje się jej niezwykłemu urokowi. Chłopiec zaczyna pobierać u Miny lekcje islamu, a wkrótce zaczyna też marzyć, by zostać hafizem, czyli osobą znającą cały Koran na pamięć. Hayat zaczyna odwracać się od ojca, a jednocześnie marzy, by pomóc mu uwolnić się od grzesznych ciągot. Chłopiec wierzy, że jako hafiz zapewni odpuszczenie grzechów i życie wieczne w Raju całej swojej rodzinie, nauka Koranu staje się więc najważniejszym celem jego nastoletniego życia.

Amerykanski derwisz2

Amerykański derwisz nie jest może powieścią świetnie napisaną, jej styl jest bowiem nierówny – momentami naprawdę piękny i poetycki, momentami dość chropawy. Powieść Ayada Akhtara zadaje jednak wiele istotnych pytań, zarówno z punktu widzenia muzułmanów, jak i zachodnich społeczności, wśród których wyznawcy islamu mieszkają. Wbrew pozorom nie jest to wyłącznie opowieść o dojrzewaniu, lecz o kulturowej i religijnej przynależności oraz granicach asymilacji. Ayad Akhtar nie należy do pisarzy, którzy lubią pozostawiać czytelnika w komfortowej sytuacji; zadaje wiele ważkich pytań nie dając odpowiedzi, lub sugerując, że żadna nie jest właściwa. Muneer marzy o bliższych związkach z pakistańską społecznością, mimo że jako kobieta wykształcona i inteligentna nie akceptuje pewnych jej zwyczajów i przekonań. Pani Shah uważa się za muzułmankę, ale ze swojej religii bierze tylko to co jej odpowiada. Gardzi białymi kobietami, czuje się od nich lepsza pod względem moralnym i etycznym, mimo że to w jej rodzimej kulturze kobieta zajmuje podrzędną wobec mężczyzny pozycję. Jej mąż Naveed reprezentuje całkiem odmienną postawę życiową: odrzucił swoje pakistańskie korzenie i czerpie garściami z amerykańskiego stylu życia. Dopiero pod wpływem Miny ujawnia wewnętrzne rozdarcie, które z jednej strony popycha go do ulegania pokusom Zachodu, a z drugiej każe cieszyć się z postępów syna w nauce Koranu. Ayad Akhtar kierując losami swoich bohaterów pokazuje jednak, że oboje małżonkowie ponieśli życiową porażkę. Podobnie jak Mina, która mimo walki o niezależność poddała się w końcu dyktatowi kultury i religii. Porażkę poniósł także Hayat, choć jemu przyszło płacić za nią całym swym pełnym wyrzutów sumienia życiem. Wydaje się, że klęska jest pisana tym, którzy chcą żyć zgodnie z wewnętrznym etycznym kompasem. Sukces osiągają jedynie ci, którzy balansują na granicy obu światów: zachodniego i muzułmańskiego, ocierając się o obłudę i kłamstwo. Tacy jak Chatha, którzy opluwają zachodnią cywilizację, ale chętnie korzystają z jej zdobyczy, nawet jeśli nie są one zgodne z zasadami islamu.

Amerykański derwisz to gorzki, i dość krzywdzący obraz amerykańskich muzułmanów, pełnych obłudy, żyjących w okowach przestarzałej tradycji i zasad moralnych, nie podejmujących żadnych prób dostosowania się do zmieniającego się świata. To także pełna goryczy opowieść o próbach znalezienia własnego miejsca, która kończy się porażką. Przegraną kobiet marzących o wolności, mężczyzny pragnącego cieszyć się życiem, i chłopca, który zrobi wszystko by ocalić bliskich przed potępieniem. Zanim zrozumie, że największym piekłem jest życie wśród ludzi, którzy nie rozumieją, lub nie chcą rozumieć własnej religii.

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s