KSIĄŻKI · W STARYM KINIE

Miłość wykształciuchów: „Balzac i chińska krawcówna” Dai Sijie

Balzac i chińska krawcówna to subtelna, pełna wdzięku baśń o dojrzewaniu, pierwszych miłościach i buncie przeciw okrutnej rzeczywistości. A jednocześnie niezwykła opowieść o potędze literatury.

Chiny, 1971 rok. Licealiści Luo i Ma zostają zesłani na przymusową reedukację do jednej ze wsi na chińskiej prowincji. Chłopcy nie zdążyli jeszcze zasłużyć się na polu działalności antypaństwowej – reedukację zawdzięczają inteligenckiemu pochodzeniu i rodzicom uznanym za wrogów ludu. Miejscem zesłania dwojga przyjaciół jest Góra Podniebnego Feniksa w prowincji Syczuan, gdzie ciężka praca fizyczna ma wybić im z głowy reakcyjną wiedzę. Już pierwszego dnia Luo i Ma przekonują się, że znany im świat odchodzi w przeszłość, niewykluczone, że bezpowrotnie. Zaraz po przyjeździe zostają poddani rewizji, mającej wykryć przedmioty wytworzone przez zgniły, burżuazyjny Zachód np. książki o tematyce innej niż komunistyczna. Z czynionego przez sołtysa pogromu, chłopcom udaje się uratować budzik z zabawnym kogutem oraz skrzypce. Dzięki temu nad Górą Podniebnego Feniksa od czasu do czasu unosi się Sonata Księżycowa Mozarta, na potrzeby chwili przechrzczona przez Luo na Mozart myśli o towarzyszu Mao. Z muzyki chłopcy czerpią pociechę w chwilach zwątpienia, gdy rzeczywistość komunistycznych Chin staje się wyjątkowo trudna do zniesienia. Wkrótce jednak los zsyła im kolejną pocieszycielkę w osobie lokalnej piękności w czerwonych bucikach. Córka krawca z sąsiedniej wsi staje się obiektem pierwszych romantycznych uczuć Luo i Ma, a także uczennicą, której przekazują całą zdobytą z książek wiedzę. Krawcówna bowiem nie ukończyła żadnej szkoły, jest wiejską ignorantką, z której Luo chce zrobić godną jego miłości nowoczesną intelektualistkę. Czyni to przy pomocy skrzyni zakazanych książek, która nieoczekiwanie wpadła w ręce przyjaciół. W tajemnicy przed resztą mieszkańców wsi cała trójka chłonie dzieła Balzaca, Dumasa, Flauberta, i Gogola, poznając nowe światy, sposoby myślenia i systemy wartości. Ta swoista „reedukacja” Krawcówny przyniesie nieoczekiwane efekty….

Balzac i chinska krawcowna OK

Balzac i chińska krawcówna to słodko-gorzka baśń o dojrzewaniu. Na Górze Podniebnego Feniksa Luo i Ma faktycznie przechodzą reedukację, jednak nie w takim sensie, jakiego oczekiwałby Wielki Sternik Rewolucji, Mao. Zamiast ograniczonego światka komunistycznej wsi chłopcy poznają bowiem wielki świat, z jego jakże odmiennymi wartościami, filozofiami i poglądami. Zamiast zamykać horyzonty myślowe, poszerzają je zdobywając zarówno wiedzę książkową, jak i życiowe doświadczenie, znacznie ważniejsze niż nauka orania pola czy pracy w kamieniołomie. Luo i Ma poznają smak pierwszej miłości, przechodzą inicjację seksualną, uczą się dokonywać trudnych, dojrzałych wyborów. Poznają ciężar odpowiedzialności za drugą osobę, ból straty, i umiejętność wybierania najważniejszych w życiu wartości. Zwłaszcza dla Ma pobyt na Górze Podniebnego Feniksa staje się przyspieszonym kursem dojrzewania – nieszczęśliwie zakochany chłopak musi wybrać czy będzie walczyć o tę miłość, czy zachowa przyjaźń z Luo. Przede wszystkim jednak Balzac i chińska krawcówna to opowieść o potędze literatury, która uczy marzyć i sięgać gwiazd. Luo, Ma i Krawcówna dojrzewają i zmieniają się pod wpływem powieści klasyków światowej literatury, poznając doświadczenia ich bohaterów, oraz możliwości, jakie oferuje im świat poza wsiami na Górze Podniebnego Feniksa. Zwłaszcza dla Krawcówny dzieła Balzaca, Flauberta i Gogola stają się pożywką do zmian – pracy nad sobą, rozwijania się pod względem intelektualnym, a wreszcie wyboru innej ścieżki życiowej niż ta, którą przeznaczono jej od urodzenia.

7104141.3
Plakat do filmu „Balzac i mała Chinka” w reż. Dai Sijie.

Powieść Dai Sijie, utrzymana w lekko baśniowej konwencji, napisana jest z humorem i lekkością. Dowcip płynnie miesza się tu z goryczą, łzy radości ze łzami cierpienia. Autor odsłania absurdy życia w komunistycznych Chinach, przedstawia życie straconego pokolenia, które zamiast zdobywać wiedzę w szkołach i na uniwersytetach marnuje życie w zapomnianych przez bogów i ludzi górskich wioskach. Historię trójki przyjaciół z Góry Podniebnego Feniksa czytelnik poznaje z punktu widzenia Ma – narratora i alter ego autora powieści. Dai Sijie w młodości także został zesłany na przymusową reedukację, a swoimi ówczesnymi doświadczeniami „obdarzył” bohaterów powieści Balzac i chińska krawcówna. Mimo wagi tematu, czytelnik nie czuje się jednak przytłoczony cierpieniem Luo i Ma, Dai Sijie sprawnie równoważy bowiem gorycz ich życia pełnym wdzięku humorem. Potencjalni wrogowie ludu to wciąż przecież tylko nastoletni chłopcy, którzy lubią płatać figle i widzą raczej optymistyczną stronę życia.

Dai Sijie zdołał się wyrwać ze wsi, w której odbywał reedukację – skończył studia ze specjalnością historia sztuki, a z czasem otrzymał stypendium do Francji, gdzie mieszka do dziś. To właśnie tam zainteresował się filmem, a efektem tej pasji stała się m.in. ekranizacja jego własnej powieści. Balzac i mała Chinka to obraz równie baśniowy i poetycki jak jego literacki pierwowzór, uwodzący widzów zarówno pełną wdzięku historią, jak i stroną wizualną. Widać w nim doskonale artystyczne zamiłowania reżysera – dzięki świetnym zdjęciom Balzac i mała Chinka przypomina barwny obraz. Góra Podniebnego Feniksa okazała się miejscem zapierającym dech w piersiach: majestatycznym, pięknym i dzikim. Wciąż nieokiełznana przyroda Syczuanu, dzika i pierwotna mimo starań miejscowych rolników, stanowi idealne tło do opowieści o młodzieńczym buncie. Zmiany w scenariuszu są nieznaczne, nie tylko nie wpływają na odbiór powieściowej historii, lecz nawet dodają jej smaku. Najważniejsze zostało zachowane: nieco ironiczne, ale zawsze pełne wyrozumiałego ciepła spojrzenie, którym Dai Sijie obserwuje małą społeczność wsi na Górze Podniebnego Feniksa.

Ring! Książka vs. Film 1:1

Reklamy

2 thoughts on “Miłość wykształciuchów: „Balzac i chińska krawcówna” Dai Sijie

  1. Mam właśnie w planie lekturę książki, bo dawno temu widziałam film i bardzo mi się podobał (mało który film pamiętam po tak długim czasie od obejrzenia, a ten utkwił w pamięci na dobre). Zakładam po twoim tekście, że lektura będzie tak samo dobra 😀

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s