W PONIEDZIAŁEK DOOKOŁA ŚWIATA

Pustynne miasto: Palmyra, Syria

Syria skradła mi serce. Pojechałam tam jeszcze przed rozpoczęciem studiów arabistycznych – był to mój pierwszy pobyt w kraju arabsko-muzułmańskim. Może stąd ten niewytłumaczalny sentyment, który pozostał mi do dziś. Wyjazd, jak zwykle, zorganizowałam sama, bez pośrednictwa biur podróży, a za towarzystwo miałam dwie koleżanki – z jedną z nich studiowałam wówczas stosunki międzykulturowe na Uniwersytecie Warszawskim. Mieszkałyśmy w Damaszku, gdzie wynajęłyśmy mieszkanie, ale, oczywiście, wybierałyśmy się na wycieczki po kraju. Celem jednej z nich była Palmyra (lub Palmira) – starożytne miasto leżące w środkowej Syrii, na Pustyni Syryjskiej. Kompleks wykopalisk rozpościera się na przestrzeni blisko 50 ha. Z Damaszku do Palmyry jest 215 km, czyli ok. 3 godzin autobusem (odpowiednikiem naszego PKS, tylko o kilka klas wyżej). Autobus dojeżdża do 40-tysięcznego miasteczka Tadmur – stamtąd trzeba złapać jeszcze busa do samych wykopalisk. Można iść piechotą, oczywiście, ale w sierpniu przy temperaturze ponad 40 st. C., oszczędzałyśmy siły.

F1000024

F1000036

 Pierwsze wzmianki o Palmyrze pochodzą z II w. p.n.e. – w inskrypcjach wyrytych na glinianych tabliczkach miejsce to określane jest mianem Tadmuru. Nazwa ta pochodzi najprawdopodobniej od semickiego słowa tamar – palma daktylowa, choć wielu naukowców uważa, że etymologii należy szukać gdzie indziej. W czasach, z których pochodzą tabliczki Tadmur był oazą, którą zamieszkiwały plemiona semickie posługujące się językiem aramejskim. Stanowił wówczas istotne ogniwo starego Jedwabnego Szlaku, prowadzącego z Chin i Indii do Europy. Miejscowe plemiona utrzymywały się z obsługi karawan przejeżdżających przez oazę oraz pośrednictwa w handlu. Ważnym źródłem ich dochodu były także wysokie cła nakładane na podróżujących po tych terenach kupców. Znaczenie Tadmuru, który powoli zaczął przekształcać się z oazy w osadę miejską, wzrosło jeszcze bardziej w I w.n.e., gdy znalazł się w strefach wpływów Cesarstwa Rzymskiego. Wtedy też nazwę Tadmur zaczęła zastępować grecka nazwa Palmyra.

F1000002

F1000015

F1000016

F1000017

F1000018

W I w.n.e. Palmyra leżała na granicy dwóch ważnych państw, będących wówczas największymi potęgami regionu: Cesarstwa Rzymskiego oraz Państwa Partów. Mieszkańcy miasteczka umiejętnie wykorzystywali położenie geopolityczne do rozwoju handlu. Palmyra zachowywała dość dużą niezależność, mimo że uznawała zwierzchność Rzymu. W 129 roku cesarz Hadrian ustanowił wolne miasto Palmyra, dając mu tym samym prawo do samodzielnego ustanawiania i zbierania podatków. Niecałe 100 lat później, za czasów cesarza Karakalli, którego matka była Syryjką, Palmyra stała się kolonią rzymską, a jej mieszkańcy otrzymali prawa równe obywatelom Rzymu. Były to czasy gospodarczej prosperity i Palmyra rozbudowywała sie intensywnie. Wzniesiono wówczas m.in. kilka wspaniałych świątyń, teatr, i agorę. Sztuka i architektura Palmyry łączyła wpływa wschodu i Zachodu, tworząc zupełnie nową jakość.

F1000033

F1000032

F1000026

F1000035

 W III w. Palmyra zdołała wykorzystać osłabienie Rzymu spowodowane wewnętrznymi walkami, by jeszcze bardziej wzmocnić swoją niezależność. Miejscowy szlachcic, Septimus Odenatus, po pokonaniu wojsk perskiej dynastii Sasanidów obwołał się królem Palmyry. Prowadził politykę prorzymską – w 256 roku cesarz Walerian oddał nawet pod jego komendę wszystkie rzymskie wojska w regionie. Okres największej świetności w dziejach Palmyry otwiera jednak dopiero rok 267, gdy Odenatus został zamordowany na skutek zamachu. Prawdopodobnie za spiskiem stała druga żona władcy – Zenobia. Na tronie zasiadł jej syn, Waballat, ale to Zenobia faktycznie sprawowała władzę. Rzym odmówił uznania nowych władców, cesarz natychmiast wysłał wojska przeciwko Zenobii. Armia Palmyry pokonała jednak wojska cesarskie, a następnie wyprawiła się na Egipt. Zenobia, uważająca się za potomkinię Kleopatry, podporządkowała sobie Syrię, Palestynę oraz znaczną część Egiptu, a następnie ogłosiła niezależność Palmyry od Rymu. Biła własną monetę, a jej syn używał tytułu augusta lub cesarza. Rzymski cesarz Aurelian nie mógł znieść tak otwartego buntu: w 271 roku jego legiony pokonały wojska Zenobii w bitwach pod Antiochią i Homs, a w roku następnym zdobyły Palmyrę. Zbuntowana królowa została wywieziona do Rzymu, gdzie według niektórych przekazów, wzięła udział w defiladzie, skrępowana złotymi powrozami, jako trofeum Aureliana. Po uwolnieniu z niewoli Zenobia wyszła za mąż za rzymskiego senatora i resztę życia spędziła jako miejscowa matrona.

F1000010

F1000006

F1000009

F1000008

Upadek Zenobii zrównał się z końcem świetności Palmyry. Kolejny bunt w 273 roku, gdy mieszkańcy miasta dopuścili się masakry na 600 żołnierzach rzymskiego garnizonu łuczników, wywołał brutalny odwet wojsk cesarskich i zakończył się zniszczeniem miasta. Cesarz Dioklecjan umocnił z czasem mury obronne Palmyry jako miasta leżącego na granicy imperium rzymskiego, a trzy wieki później to samo uczynił cesarz Justynian. Miasto przetrwało jako ośrodek handlowy i placówka wojskowa, nie odzyskało jednak dawnej świetności. W 634 roku Palmyra, bez walki została zdobyta przez wojska muzułmańskiego dowódcy Chalida Ibn al-Walida. Na otaczających miasto wzgórzach zbudowany został zamek, dawna Palmyra zaczęła jednak popadać w zapomnienie, zwłaszcza po zniszczeniach wywołanych trzęsieniem ziemi.

F1000021

F1000007

F1000023

F1000022

 Na ponowne odkrycie Palmyra musiała czekać aż do 1678 roku, gdy do miasta na pustyni przybyli dwaj angielscy kupcy, mieszkający na stałe w Aleppo. Wkrótce w ich ślady poszli kolejni odkrywcy. W 1751 roku do Palmyry przybyła angielska ekspedycja, której efektem były liczne rysunki i grafiki, oraz pierwsze nieśmiałe prace wykopaliskowe. Na regularne działania archeologiczne przyszedł jednak czas dopiero w XX wieku. Od 1959 roku w Palmyrze pracują także polscy archeolodzy. Dzięki wykopaliskom udało się odsłonić m.in. wspaniały trójprzelotowy łuk monumentalny, niegdyś połączony ze świątynią, kolumnadę wyznaczającą główną ulicę miasta, potężny tetrapylon, świątynie Baala – boga deszczu, i Allat – bogini pokoju, pozostałości teatru, oraz Dolinę Grobów. W 1980 roku Palmyra została wpisana na listę światowego dziedzictwa UNESCO.

F1000024

F1000030

F1000011-2

W Palmyrze spędziłyśmy cały dzień, a mimo to i tak mam wrażenie, że nie zdołałyśmy zwiedzić wszystkiego. Wracałyśmy, gdy słońce powoli zaczynało zachodzić, a pożegnał nas miejscowy sprzedawca wody – zachwycony, że trzy Europejki próbują dukać w jego języku zaśpiewał nam kilka arabskich pieśni. Co pewien czas przerywał i pytał, czy rozumiemy, a w razie potrzeby tłumaczył nieznane nam słówka. Palmyra to magiczny świat – zawieszony między przeszłością zaklętą w kamieniach, a turystyczną przyszłością miasteczka Tadmur. Teraz, być może, odebraną na zawsze. Mam nadzieję, że świat się opamięta i nie dopuści do zniszczenia czegoś tak wyjątkowego.

F1000012

F1000013

Reklamy

8 thoughts on “Pustynne miasto: Palmyra, Syria

  1. Duża dawka historii to lubię i przepiękne zdjęcia -to lubię jeszcze bardziej. To prawda jesteśmy świadkami wielkiej obojętności świata zachodu na to co dzieje się w Syrii, to wielka tragedia. Bezcenne ślady dawnej cywilizacji przykrywa coraz bardziej nie kurz pustyni a zapomnienia.

    1. Dziękuję :* Ja, niestety, po tatarskich przodkach odziedziczyłam zamiłowanie do włóczęgi, nieuleczalne zupełnie. A co do odwagi – mam chyba więcej szczęścia niż rozumu…Ale w tym roku już wybieram się do Azji z męską obstawą 😛

  2. C.U.D.O.W.N.E. zdjęcia! Niestety przeżywam głęboką depresję bo nie byłem w Lewancie, a obawiam się, że już niedługo nie będzie po co tam jechać… :/

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s