KSIĄŻKI

Spowiedź szachisty: „To ty jesteś Bobbym Fischerem” Christera Mjåseta (PRZEDPREMIEROWO)

Christer Mjåset świetnie sprawdził się w gatunku innym niż kryminał. To ty jesteś Bobbym Fischerem to piękna, melancholijna opowieść o przyjaźni, miłości, odpowiedzialności i radzeniu sobie z traumą z przeszłości. Z szachami w tle.

Norwegia, Lillehamer. Håkon, inżynier w średnim wieku, wraca do miasta swego dzieciństwa. Robi to niechętnie – decyzji o przyjeździe żałuje już w momencie, gdy pociąg dociera na stację docelową. Z dala od Lillehamer, którego unikał przez dwadzieścia pięć lat, Håkon mógł trzymać na wodzy demony przeszłości, teraz musi stanąć z nimi twarzą w twarz. Wrócić do wydarzeń z czasów szkolnych, zrobić rachunek sumienia, wyrzucić z siebie głęboko skrywaną tajemnicę. I uznać swoją życiową porażkę. Nie on jeden, zresztą, – z piątki dawnych przyjaciół tylko Per zdołał uporać się z traumą po popełnionym czynie i ułożyć sobie życie. Pozostali: Håkon, Bo, Kristoffer i Erlend dryfują po powierzchni życia, mniej lub bardziej świadomie unikając bliskości i uciekając przed przeszłością. Dwadzieścia pięć lat temu byli paczką najlepszych przyjaciół, grupą niesfornych dzieciaków poszukujących wartościowych przedmiotów w opuszczonych domach i rywalizujących o względy koleżanki ze szkoły, Agnes. Już wtedy, mimo młodego wieku, każdy niósł spory bagaż doświadczeń: śmierć bliskiej osoby, odrzucenie przez grupę, rozstanie rodziców. W swojej małej paczce odnajdywali jednak wsparcie i siłę, by móc – mimo przeciwności losu – cieszyć się dzieciństwem. Kristoffer i Håkon mieli też wspólną pasję – szachy pozwalały im oderwać się od rzeczywistości i poczuć własną wartość. Chłopcy bez końca odtwarzali zwłaszcza słynną partię Bobby’ego Fischera i Borysa Spasskiego, rozegraną podczas mistrzostw świata w szachach w 1972 roku. Zniknięcie Agnes i czyn, którego dopuścili się chłopcy, nagle i definitywnie zakończyły ich dzieciństwo. Teraz, dwadzieścia pięć lat później, czterej dorośli już mężczyźni spotykają się na pogrzebie piątego członka dawnej paczki przyjaciół. Mniej lub bardziej chętnie doprowadzają do konfrontacji z przeszłością, obnażają ukryte dotąd szczegóły wydarzeń pamiętnego lata, i wreszcie wybaczają sami sobie.

DSC_0118_5370

Życie jest jak szachownica. Jeden nieprzemyślany ruch i przegrywasz partię. Szach mat. Czasami masz szansę na rewanż, odegranie się w nadziei na lepszy wynik. A czasem nie – decyzja zależy od Ciebie. Według Christera Mjåseta szachistą jest każdy człowiek, który przestawiając kolejne figury na szachownicy układa swoje życie. Często popełnia błędy przegrywając partię. Może wówczas odejść od stołu, rzucić w kąt piony i oddać walkę walkowerem. Może także wrócić, jak Bobby Fischer w rozgrywce z Borysem Spasskim, i naprawić błędy wygrywając cały pojedynek. Każdy jest szachistą – mówi Mjåset – każdy może być także Bobbym Fischerem. Książka To ty jesteś Bobbym Fischerem jest bowiem opowieścią o błędach, wynikającej z nich traumie i wyrzutach sumienia, a także sposobach radzenia sobie – lub nie – z przeszłością. Per jest Bobbym Fischerem – nie zapomina o tragicznym lecie, ale uczy się żyć z bagażem doświadczeń i czerpać z nich nauczkę. Kristoffer ucieka przed przeszłością, wdaje się w pokątne interesy, nie może znaleźć dla siebie stałego miejsca w świecie. Håkon karze samego siebie unikając bliskości i relacji – w wieku czterdziestu jeden lat nie ma rodziny, ukochanej kobiety u boku, wybiera pracę na oddalonej od cywilizacji platformie wiertniczej. Dopiero po latach, po konfrontacji z wydarzeniami feralnego lata pokonuje cienie przeszłości.

To ty jesteś Bobbym Fischerem to także opowieść o odpowiedzialności za własne czyny i decyzje. Przede wszystkim te błędne. Mjåset pokazuje, że nie tylko nasze własne postępki kształtują nasze przyszłe życie – równie wielki wpływ mają nań rodzice. Dorośli, często nie do końca świadomie, w pogoni za własnym szczęściem, mogą zniszczyć podstawę szczęśliwego dzieciństwa – poczucie bezpieczeństwa. Poczucie, którego raz skrzywdzone dziecko, może nigdy nie zdołać odbudować, nawet w dorosłym życiu. Norweski pisarz nie ocenia, do decyzji i czynów swoich bohaterów podchodzi z wyrozumiałością dobrego ojca. Wie, że każdy człowiek musi popełnić błędy, by móc się na nich uczyć. Czy zechce podjąć naukę, to już jednak inna sprawa.

Klimatem i konstrukcją opowieści To ty jesteś Bobbym Fischerem przypomina powieść Håkana Nessera Kim Novak nigdy nie wykąpała się w jeziorze Genezaret. Christer Mjåset ma jednak własny, niepowtarzalny styl narracji, który sprawia, że jego powieść nie jest tanim naśladownictwem, a twórczym czerpaniem inspiracji. Narratorem jest Håkon, który powoli, krok po kroku odsłaniając kolejne tajemnice, opowiada czytelnikowi wydarzenia feralnego lata. Opowieść rwie się, przeplatana jest bowiem relacją z bieżących wydarzeń – pogrzebu, spotkania dawnych przyjaciół, odwiedzin na miejscu tragedii sprzed lat. Dla Håkona podróż do Lillehamer stanowi swego rodzaju spowiedź, dla czytelnika jest okazją do poznania realiów dorastania w małym norweskim mieście – zapewne dalekich od sielankowych wyobrażeń większości Polaków. To ty jesteś Bobbym Fischerem to świetnie pomyślana i równie dobrze napisana melancholijna powieść – niewielka objętościowo, jednak niezwykle bogata w treści.

Dziękuję Wydawnictwu Smak Słowa oraz firmie Business&Culture za udostępnienie egzemplarza recenzyjnego.

logo smak słowa

Christer Mjåset, To ty jesteś Bobbym Fischerem. Wydawnictwo Smak Słowa, data premiery: 16.05. 2016.

Advertisements

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s