Psychologia międzykulturowa: opętanie szamana

Zaburzenia uwarunkowane kulturowo niejednokrotnie związane są z praktykami religijnymi, a przynajmniej w kulturze rodzimej bywają w kontekście światopoglądu religijnego wyjaśniane. Tradycyjnie zaburzenia psychiczne interpretowane są zazwyczaj jako stany opętania. Nie inaczej jest w przypadku kultury koreańskiej i niezwykle ciekawego zjawiska zwanego sinbyeong.

Sinbyeong oznacza stan opętania szamana (kor. Mu) przez bóstwo. Szamanizm (zwany też muizmem) to oprócz buddyzmu i konfucjanizmu jeden z najważniejszych systemów myślowych Korei, przy czym w przeciwieństwie do nich, jest to tradycja rodzima. Mimo rozwoju nauki i technologicznych nowinek tradycyjne wierzenia nadal są w Korei popularne i w kraju tym spotkać można nadal bardzo wielu praktykujących szamanów. W przypadku wielu z nich początku ich praktyki związane są z doświadczeniem sinbyeong. Bardzo często wystąpienie objawów opętania sprawia, że jednostka porzuca życie rodzinne i zaczyna pełnić funkcję szamana właśnie. Stan ten postrzega się jako przejaw relacji między sferą sacrum a profanum oraz dowód na to, że bóstwa mogą bezpośrednio oddziaływać na ludzkie umysły.

Male_mudang
Szaman. Fot. Nathaniel Paluga

Poczuciu wpływu ducha lub bóstwa na duszę wyznawcy towarzyszą liczne symptomy psychofizyczne. W czasie trwania sinbyeong (może to być nawet kilka lat) osoba go doświadczająca odczuwa bezsenność, traci apetyt, czasem zdarzają się halucynacje wzrokowe i słuchowe. Przebieg takiego opętania może być bardzo uciążliwy dla osoby, która jest przedmiotem ingerencji bóstwa. Podstawowym objawem są wspomniane problemy z apetytem czy permanentna niestrawność. One zazwyczaj są pierwszymi i niezmiennymi zwiastunami zmian w psychice osoby, z którą bóstwo chce wejść w interakcję. Trwające miesiącami lub latami ograniczenie ilości i typu przyjmowanych posiłkach sprawia, że Mu jest osłabiony, odczuwa bóle całego ciała, głównie mięśni i stawów. Początkowym dolegliwościom fizycznym zaczynają towarzyszyć halucynacje i zaburzenia psychotyczne. Osłabienie fizyczne zwiększa szanse na wystąpienie problemów psychicznych, a te z kolei wzmacniają poczucie obecności sił nadprzyrodzonych. Charakterystyczne dla omawianego zjawiska jest również zatarcie granicy między rzeczywistością a snami, w których opętany komunikuje się z duchami. Zdarza się, że – i jest to traktowane jako odrębny rodzaj sinbyeong – niezwykle intensywny sen, w którym bóstwo lub duch objawia się danej osobie rozpoczyna w ogóle wieloletnie trwanie sinbyeongu.

Ze względu na religijne konotacje tradycyjną terapią stanu sinbyeong jest obrzęd naerim-gut, który łagodzi objawy, ale często i po odbyciu takich rytuałów osoba ta zostaje szamanem i świadczy usługi religijne lokalnej społeczności. W czasie obrzędu dochodzi do integracji ducha bóstwa, który ma oddziaływać na szamana z jego indywidualną jaźnią. Zwiększa to poczucie stabilności psychicznej oraz łagodzi objawy fizyczne. Zdarza się współcześnie, że osoby, które w ocenie swojego otoczenia doświadczają sinbyeong decydują się zwrócić o pomoc do psychiatry. Często jednak psychiatrzy wobec tego typu zaburzeń są bezsilni i okazuje się, że kulturowo akceptowany sposób poprawy samopoczucia takiej osoby jest skuteczniejszy niż metody implementowane z zachodu.

Hyewon-Munyeo.sinmu
Naerim-gut

Amerykańskie Towarzystwo Psychiatryczne zdecydowało o umieszczeniu sinbyeong jako przykładu zaburzenia warunkowanego kulturowo w Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (DSM-IV). To niezwykły przypadek, ponieważ zjawisko zazwyczaj interpretowane wyłącznie jako doświadczenie religijne wpisane zostało do rejestru zaburzeń psychicznych. Z pewnością wiele innych stanów, które kulturowo uznaje się za opętanie przez ducha, bóstwo czy demona mogłoby zostać włączonych do DSM-IV. Kryteria, które bierze się pod uwagę przy dopisywaniu zaburzeń uwarunkowanych kulturowo do wykazów zaburzeń psychicznych to jednak zupełnie odrębny i ciekawy nie tylko dla specjalistów temat, który wiele mówi o stosunku Zachodu do wschodnich systemów religijnych i tradycyjnej azjatyckiej medycyny.

Krzysztof Gutowski

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s