Lingajatyzm: bohaterski śiwaizm z południa Indii

W Indiach w odniesieniu do grup religijnych, które nie są muzułmańskie, chrześcijańskie czy sikhijskie bardzo trudno zazwyczaj określić czy należy je włączyć w wielką rodzinę zwaną hinduizmem czy jednak uszanować ich odrębność. Świetnym przykładem takiej sytuacji są omawiani dziś Lingajaci.

Lingajaci zazwyczaj zaliczani są do hinduistów, chociaż pod wieloma względami stanowić, związaną z hinduizmem, ale jednak odrębną religię. Przedstawicieli tej grupy religijnej spotkać można przede wszystkim w Karnatace (gdzie stanowią ok. 20 proc populacji) oraz Maharasztrze i Kerali. Ich nazwa pochodzi od związanego z bogiem Śiwą lingama (symbolu fallicznego).

DSC_0112_7298
Lingam Śiwy

Początków tego ruchu religijnego szukać należy w XII wieku, a za założyciela ruchu uznaje się guru Basawę. Lingajatyzm nie pojawił się znikąd – był jednym z wielu kultów boga Śiwy popularnych w tamtym czasie na południu Indii. Szybko jednak to lingajatyzm właśnie – nazywany wówczas wiraśaiwizmem („bohaterskim śiwaizmem”) zaczął odgrywać niezwykłą rolę w regionie. Sam Basawa był uczonym braminem, urzędnikiem państwowym, poetą i mistykiem jednocześnie, który rozwinął doktrynę bohaterskiego śiwaizmu. Nauczał między innymi o równości wszystkich ludzi, odrzucając przy tym nierówności kastowe i płciowe. Podkreślał również indywidualną pobożność i oddanie Bogu, mniejszy nacisk kładąc na świątynne rytuały. Widomym symbolem takich zapatrywań stało się zastępowanie przez jego wyznawców świętej nici, którą noszą inicjowani hindusi wyższych kast, noszonego w formie naszyjnika lingamu Śiwy.

530px-Basava_Gaint_Statue_108_feet,_Basava_Kalyana
Posąg Basawy w Karnatace. Sscheral [CC BY-SA 3.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0)%5D

Gdy mowa o doktrynie, teologii, poglądach filozoficznych to stanowią one syntezę wielu wierzeń, które można znaleźć w różnych grupach hinduskich. Przede wszystkim centralnym punktem teologii i kultu jest bóg Śiwa, którego uznaje się za najwyższego Boga-Absolut. Czci się go pod postacią lingama (zwanego w systemie wiraśaiwa – isztalingą). Droga duchowego rozwoju podzielona jest na sześć etapów (szat-sthala): począwszy od pokornego wyznawcy, przez stany coraz większej bliskości z Bogiem, aż po zjednoczenie indywidualnej duszy z Śiwą. Nauki Lingajatów zawarte są w kanonie wielu tekstów świętych, które skomponowane są głównie w języku kannada (jednocześnie stanowiąc jedne z najwcześniejszych tekstów w tym języku). Zawierają one nauki moralne przede wszystkim w formie mistycznej poezji.

Shiva_meditating_Rishikesh
Bóg Śiwa. By Unknown, CC BY-SA 2.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=38574471

O ile wśród poglądów Lingajatów nie znajdujemy idei, które skrajnie różniłyby się od tych obecnych w hinduizmie głównego nurtu to z pewnością niezwykła jest ich religijna praktyka. Przede wszystkim wyznawcy wiraśaiwizmu noszą naszyjnik z lingamem i wierzą, że dzięki niemu mogą zjednoczyć się po śmierci z Śiwą. Praktyką codzienną jest oddawanie czci (pudźa) osobistemu lingamowi oraz medytacja o zjednoczeniu duszy z bóstwem. Lingajata ma chronić przed zboczeniem z drogi duchowego rozwoju „Osiem Okryć” (asztawarana). Są to: oddanie guru, noszenie na sobie lingamu, uznanie dla śiwaickiego ideału ascezy, picie wody, którą obmywa się lingam, nakładanie na siebie świętego popiołu, składanie rytualnych darów, noszenie naszyjnika z nasion rudraksza oraz recytacja świętych mantr. Lingajaci uznają zasadę niekrzywdzenia istot i są wegetarianami. Co ciekawe mimo skupienia na monoteistycznym kulcie Śiwy celebrują wiele świąt hinduskich, a w miejscach kultu Lingajatów pojawiają się podobizny innych bóstw hinduskiego panteonu.

Necklace_with_Shiva's_Family_LACMA_M.85.140
Naszyjnik z nasion rudraksza

A gdy mowa już o miejscach kultu… Wiraśaiwizm podkreśla, że ciało wiernego jest prawdziwą świątynią w której ma zamieszkać Bóg. Jak każda społeczność jednak mają również swoje sanktuaria – często upamiętniające życie Basawy lub innych nauczycieli lingajackich. Dostępnym dla turystów i chyba najbardziej okazałym jest sanktuarium Kudalasangama w północnej Karnatace. Jest to miejsce zakończenia życia (samadhi) guru Basawy.

Lingajaci w różnych okresach z różną intensywnością podkreślali swoją autonomię i odmienność od hinduistów. W XIX wieku jednak w niepodległych od wielu dekad Indiach starania o uznanie za mniejszość religijną nabrały nowej siły i nowego wymiaru. Przy okazji kolejnych wyborów w stanie Karnataka głosy o uznanie Lingajatów za mniejszość religijną. Starania te znalazły uznanie w 2018 roku na gruncie stanowym, jednak rząd centralny w Delhi odrzucił wniosek o nadanie takiego statusu Lingajatom. Jak będą oni postrzegani za kilkadziesiąt lat? Czas pokaże. Warto jednak wiedzieć o ich istnieniu i odrębności w ramach religijnego krajobrazu południowych Indii.

Krzysztof Gutowski

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s