Sikhizm: religia Uczniów ( cz. 1)

Wśród nurtów religijnych Indii niezwykle trudno odróżnić te, które powinniśmy zaliczyć do hinduizmu od tych, które należałoby uznać za odrębne religie. Ciekawym przypadkiem jest religia, którą coraz więcej osób w Europie i Polsce kojarzy dzięki charakterystycznemu wyglądowi części z jej wyznawców.

Mowa o sikhizmie, który narodził się w regionie Pendżab na terenie dzisiejszych Indii i Pakistanu pod koniec XV w. Sikhów – słowo to oznacza ucznia, kogoś kto poszukuje wiedzy – kojarzymy przede wszystkim z powodu noszonych turbanów oraz bród i wąsów. Warto jednak poznać złożoność tej religii, która nazywana jest często – trochę nieściśle – najmłodszym monoteizmem. Jest to piąta pod względem liczebności religia świata, a jej wyznawcy – stanowiący często forpocztę indyjskiej migracji poza granice Indii – zamieszkują licznie nie tylko Indie (przede wszystkim stan Pendżab i miasto Delhi), ale też kraje zachodnie: Kanadę, USA i Wielką Brytanię.

Założycielem tej religii był Nanak, który otrzymał w czasie swego życia przydomek Guru (tzn. nauczyciel). Nanak urodził się w 1469 r. w małej wsi w pobliżu Lahor w dzisiejszym Pakistanie. Jego ojciec był wiejskim ekonomem – urzędnikiem niższego szczebla. Tradycyjne przekazy mówią o licznych podróżach Nanaka, które mogły nie być bez znaczenia dla jego nauk o silnym wydźwięku uniwersalistycznym i – w owym czasie – silnie ekumenicznym. Faktem jest, że Nanak rozpoczął nauczanie wiedzy duchowej i swoich poglądów na człowieka i Boga. Szybko zyskał dużą grupę wyznawców na terenie rodzinnego Pendżabu i poza jego granicami. Poglądy Nanaka były rozwijane przez jego następców, kolejnych sikhijskich Guru aż do drugiej połowy XVII w.

800px-Mural_painting_of_Guru_Nanak_from_Gurdwara_Baba_Atal_Rai
Guru Nanak

 

Sikhizm do dnia dzisiejszego wytworzył wysublimowaną teologię oraz naukę społeczną wyrastające jednak z prostych, uniwersalistycznych zasad. Sikhizm jest religią monoteistyczną. Absolut w sikhizmie nazywany jest waheguru – Wspaniały Nauczyciel. Bóg sikhijski pozbawiony jest postaci, jest abstraktem, określanym jako ponadczasowy (akal) i pozbawiony postaci (nirankar). Warto podkreślić, że sikhijskie poglądy na życie społeczne, choć będące w kontrze do hinduskiej wizji porządku społecznego nie były niczym nowym. Guru Nanak negował system kastowy oraz zróżnicowanie religijne, podobnie jednak czyniło wielu innych nauczycieli duchowych tamtych czasów. Ważne, że w sikhizmie idee te nie tylko stały się elementem nauki moralnej, ale i praktyki codziennej. Najlepszym przykładem tego, że sikhizm w praktyce zrównuje wszystkich ludzi jest koncepcja langaru – posiłku rozdawanego za darmo w sikhijskich świątyniach zwanych gurudwarami (gurudwara – Wrota Guru). Jednym z najsilniej podkreślanych elementów w ideologii bramińskiej była zasada niespożywania posiłków z osobami z niższej kasty. Wprowadzona w sikhizmie „wspólnota stołu” i dostępne dla wszystkich posiłki w świątyni to spektakularna negacja tej hinduskiej zasady.

W okresie strasznych prześladowań, w czasie których zginęło kilku z sikhijskich nauczycieli Guru Gobind Singh podjął decyzję kluczową dla przyszłego kształtu sikhizmu. Łańcuch Guru zakończył się na Gobind Singhu właśnie, a nauki dotychczasowych nauczycieli, zebranie w księdze Adi Grant, uzyskały status prawdziwego i żywego guru. Księga Sri Adi Granth jest zatem dla sikhów prawdziwym nauczycielem, ostatnim i na zawsze już pozostawionym Guru, który posiada najwyższy autorytet. To unikatowe zjawisko, jeśli chodzi o znane religie. O znaczeniu Adi Granth świadczy to, że jej kopia znajduje się w każdej gurudwarze, a jednym z podstawowych elementów sikhijskiej religijności jest właśnie odczytywanie czy też śpiewanie tekstu Adi Granth.

DSC_1450_1038

Religijność sikhijska podkreślająca rolę służenia bogu i społeczności wyrasta w znacznym stopniu z pobożności hinduskiej (nurtu bhakti – pobożnego oddania). Typowa z kolei dla islamu jest rola świętej księgi i w tym aspekcie sikhizm zbliża się do islamu. Z założenia sikhizm nie skupia się na kulcie podobizn, chociaż w praktyce przedstawieniom guru oddaje się cześć podobnie jak wizerunkom hinduskich bogów. Z powodu podobieństw, pośrednich i bezpośrednich inspiracji innymi wierzeniami o sikhizmie często mówi się jako o synkretyzmie hinduizmu i islamu. Z pewnością oba te systemy religijne stanowią kontekst w którym sikhizm się ukształtował. Pamiętać jednak należy, że sikhowie stworzyli odrębną wiarę, obyczaje, mają własne święta, miejsca pielgrzymek i wielowiekową już kulturę. Ale o tym w kolejnych częściach naszego cyklu o sikhizmie.

Krzysztof Gutowski

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s